Đặc biệt Giải quyết tranh chấp môi trường: chừng độ chỉ sau tranh chấp đất đai

Theo IPSI, đặc thù của các vụ tranh chấp môi trường tại VN là xảy ra trên diện rộng, gây thiệt hại lớn cho nhiều người. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng chưa có ý thức giải quyết triệt để vấn đề môi trường mà mới dừng ở giải quyết ổn định an ninh thứ tự Thiếu sáng tỏ Nghiên cứu được IPSI thực hành tại TP HCM, Đồng Nai, Thái Nguyên, Hưng Yên và Đà Nẵng, ô nhiễm về môi trường tại các khu công nghiệp cốt do người dân phát hiện. Người dân không đánh giá ô nhiễm theo chỉ số BOD, COD mà họ ngó dưới góc độ mùi hôi thối, ảnh hưởng tới sức khỏe của họ. Tại TP HCM, 96% người dân cho rằng có ô nhiễm mùi rất báo động; ở Thái Nguyên khói bụi từ nhà máy kẽm điện phân làm vàng lá; tại Hưng Yên nước sông đã chuyển màu đen và có mùi hôi thối hay như ở Đà Nẵng 56,63% người dân nói có bị ảnh hưởng của ô nhiễm mùi từ khu công nghiệp thủy sản. Dù rằng, người dân đã có nhiều phản chiếu, nhưng vẫn chỉ là sự phản ảnh một chiều. Ông Lê Minh Đức – chuyên gia IPSI cho biết, người dân cũng không có thông tin về ô nhiễm nơi họ sống. Tỉ dụ, ở Hưng Yên, nhiều người dân nghe nói hai lần phòng tài nguyên và môi trường lấy mẫu nước, tuy nhiên họ không thông báo với người dân. Ngay cả khi yêu cầu, dân cũng không có thông tin về môi trường khu vực. Chỉ khi người dân gây sức ép, cơ quan chuyên môn vào cuộc thì mới công nhận ô nhiễm. Tuy nhiên, các phương thức giải quyết tranh chấp của các cơ quan quản lý hầu như đều không được người dân bằng lòng. Duyên do căn bản chính là tình trạng chưa minh bạch trong quá trình giải quyết tranh chấp, người dân không biết khiếu nại của mình đang ở giai đoạn nào trong khâu xử lý, chưa nói đến việc xử lý có thỏa đáng hay không. “Dường như chính quyền địa phương cấp cơ sở chưa tinh thần được nghĩa vụ của mình trong việc giải quyết tranh chấp môi trường, cốt giải quyết nhằm mục tiêu ổn định trật tự từng lớp. Chính vì thế, dân đã có những phản ứng, đơn giản nhất là vượt cấp, có những hành động manh động, phong bế, thị uy DN gây ô nhiễm môi trường” - ông Giám nhấn mạnh. Cần tòa án chuyên trách Chính quyền địa phương cấp cơ sở chưa ý thức được trách nhiệm của mình trong việc giải quyết tranh chấp môi trường. Trước đây, Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) 1993 chưa có quy định cụ thể về giải quyết tranh chấp môi trường. Nên cơ chế giải quyết tranh chấp môi trường chưa hình thành rõ ràng và cơ quan tòa án cũng chưa thực sự tham dự quá trình giải quyết tranh chấp môi trường. Song do đòi hỏi của thực tiễn đời sống, hoạt động giải quyết tranh chấp đã được vận dụng ở một số địa phương. Hiện tại, Luật BVMT 2005 cũng đã có các quy định về giám định thiệt hại do suy giảm chức năng, tính bổ ích của môi trường, theo đó “cứ thẩm định thiệt hại là hồ sơ đòi bồi thường thiệt hại, các thông tin, số liệu, chứng cớ và các căn cứ khác liên hệ đến bồi hoàn thiệt hại và đối tượng gây thiệt hại”. Quy định này được cho là sự hỗ trợ tích cực cho việc thực hành các quyền đòi bồi hoàn thiệt hại do ô nhiễm môi trường gây nên. Tuy nhiên, ông Đức cho rằng, VN bây giờ đang dùng cơ chế hành chính để giải quyết tranh chấp môi trường. Nhìn chung chúng ta còn thiếu năng lực trong xác định thiệt hại do ô nhiễm. Thành thử phương thức tốt nhất trên thực tế vẫn là tự thỏa thuận (thương thảo, hòa giải). Nhưng hiện nay, chưa có quy định rõ ràng về phương thức thương lượng và chính sách khuyến khích ứng dụng phương thức này. Cơ chế đảm bảo kết quả của phương thức thương thuyết chưa được bảo đảm dẫn đến kết quả các bên không hào hứng tham dự đàm phán. Mô hình và khung pháp lý cho giải quyết tranh chấp tại Tòa án hiện chưa được xây dựng... Một trong những giải pháp trước mắt mà nhóm nghiên cứu IPSI đưa ra nhằm hạn chế tình trạng tranh chấp môi trường là cần hình thành Ban Môi trường trực thủ túc tỉnh để tiếp nhận đơn thư khiếu nại về môi trường, song song đơn vị này cũng chính là đơn vị trung gian tiến hành hòa giải và xác định mức đền bù thiệt hại cho người bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm. “Tuy nhiên, về lâu dài, để giải quyết vấn đề tranh chấp ô nhiễm môi trường cần tòa chuyên trách, tòa chuyên sâu giải quyết vấn đề này” - ông Đức - trưởng nhóm nghiên cứu đề xuất. Công Xuân Email Print Công nghiệp, Chiến lược, Tòa án, tranh chấp môi trường